Gysgaça beýany

Maglumatlary seljermek, ykdysady çaklamalary ýerine ýetirmek, aragatnaşygy guramak, programma üpjünçiligini döretmek, prosesleriň modelini gurmak şu günki günde sanly gurşawyň wajyp meseleleriniň biri bolup durýar. Tehnologiýalaryň güýçli depginde ösýän häzirki döwründe – ykdysady maglumatlary seljermek mümkinçiliginiň ýokarlanýan döwründe integrirleme we seljerme usullaryna ylmy taýdan baha bermäge uly üns berilýär. Şol nukdaýnazardan ykdysady maglumatlaryň köpdürlüligini we maglumat akymlaryny toparlara bölmek hem-de aýratyn kriteriler boýunça seljermek üçin klaster usulyny ulanmak maksadalaýyk hasaplanýar. Ykdysady maglumatlary işläp taýýarlamakda uly maglumat akymlary bilen işlenilýär we ol ýerde maglumatlary birnäçe toparlara bölmegiň zerurlygy ýüze çykýar. Şeýle ýagdaýda maglumatlary derňemegiň, seljermegiň klaster usuly ulanylýar we bu usul seljerme geçirmegiň sanly tehnologiýasy bolup durýar. Ylmy makalada k-means (k-ortaça) usul boýunça seljermegiň algoritmi arkaly meňzeşlik görkezijisiniň matematiki formulasy görkezilýär, k-ortaça bahalandyrmak usuly boýunça “Ýewklodowo aralygy” kesgitlemek beýan edilýär, şeýle hem kompýuter programma toplumynyň mümkinçilikleri esasynda klaster seljermesini geçirmegiň tehnologiýasy beýan edilýär.

Esasy sözler

sanly ykdysadyýet, innowasiýa, klaster seljermesi, uly maglumatlar, kompýuter, programma, elektron hyzmatlar, algoritm, tehnologiýa, öýjükli aragatnaşyk

Awtor barada

Hesel Yazhanowa

---

Edebiýatlar

1. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022–2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasy. – A.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2022.

2. Язханова Х. Д. Инновационные методы анализа данных в экономике. Сборник научных статей международной научно-практической интернетконференции «Актуальные вопросы бухгалтерского учета, анализа и аудита в инновационной экономике». Гомель, 2023 г., стр. 86-88.

3. Воронцов К.В. Алгоритмы кластеризации и многомерного шкалирования. – М.: ЮНИТИ, 2001. Стр. 198-201.

4. Заде Л.А. Кластеризация и кластер / Л.А. Заде, С. Рао и др. – Москва: Мир, 1980. Bourabai Research: методы и средства анализа данных. [Электронный ресурс]. Режим доступа: https: //bourabai.ru/ tpoi/analysis6.htm/. 5. Чубукова И.А. Курс лекций «Data Mining, Методы кластерного анализа // Интернет-университет информационных технологий. [Электронный ресурс]. Режим оступа:https://www.intuit.ru/studies/courses/6/6/ lecture/182/.