MERKEZI AZIÝADA KIÇI WE ORTA TELEKEÇILIGIŇ EKSPORT MÜMKINÇILIGINE EMELI AŇYŇ WE SANLY MEÝDANÇALARYŇ TÄSIRI
Doly tekst
Gysgaça beýany
Makala Merkezi Aziýada kiçi we orta telekeçiligiň eksport mümkinçiligine emeli aňyň we sanly meýdançalaryň täsirine bagyşlanýar. Barlagyň maksady – kiçi we orta telekeçiligiň daşary ýurt bazarlaryna çykmagyndaky päsgelçilikleri azaltmagyň mehanizmlerini we eksportyň netijeliliginiň durnukly şertlerini kesgitlemekden ybaratdyr. Barlagda deňeşdirme seljermesi, halkara barlaglaryň umumylaşdyrmasy, Bütindünýä bankynyň “E-GATE” maksatnamasynyň maglumatlary we düzümleýin modelirleme ulanyldy. Täsir etmegiň esasy ugurlary görkezildi: islegi seljermek, ýerli şertlere uýgunlaşdyrmak, alyjylary gözlemek, bahalary we gorlary amatlaşdyrmak, logistika, resminama üpjünçiligi hem-de töwekgelçilikleri dolandyrmak. Maglumatlary, başarnyklary, tölegleri, logistikany, standartlary we institusional gurşawy nazara alýan “Emeli aň–sanly meýdança–eksport netijesi” modeli hödürlendi. Emeli aňyň eksport ekoulgamynyň binýatlyk düzüm birlikleriniň ornuny tutman, eýsem olaryň multiplikatory hökmünde çykyş edýändigi esaslandyryldy. Kärhanalar we ösüş institutlary üçin maslahatlar taýýarlandy. Sebitiň ýurtlarynyň we kärhanalarynyň arasyndaky eksportyň netijeleriniň tapawudyny kesgitleýän tehnologik, guramaçylyk we institutlaýyn faktorlaryň özara birek-biregi doldurýandygyna aýratyn üns berildi.
Esasy sözler
emeli aň, sanly meýdançalar, kiçi we orta kärhanalar, eksport mümkinçiligi, sanly işewürlik, Merkezi Aziýa, sanly söwda, logistika.Edebiýatlar
1. World Bank. E-GATE: Elevating Global Access Through E-commerce in Central Asia. 2025. https:// www.worldbank.org/en/region/eca/brief/e-gate
2. Eferin Y., Agzamov M., Bakhramova N., Kurenkeev A. From local bazaars to global markets: Unlocking e-commerce through regional integration in Central Asia. World Bank Blogs, 6 August 2025.
3. OECD. Fostering an Inclusive Digital Transformation as AI Spreads among Firms. OECD Policy Briefs, No. 8. Paris: OECD Publishing, 2024. https://doi.org/10.1787/5876200c-en
4. Brynjolfsson E., Li D., Raymond L. Generative AI at Work. The Quarterly Journal of Economics, 140(2), 2025, 889-942. https://doi.org/10.1093/qje/qjae044
5. Noy S., Zhang W. Experimental Evidence on the Productivity Effects of Generative Artificial Intelligence. Science, 381(6654), 2023, 187-192. https://doi.org/10.1126/science.adh2586
6. Goldfarb A., Tucker C. Digital Economics. Journal of Economic Literature, 57(1), 2019, 3-43. https://doi. org/10.1257/jel.20171452
7. World Bank. Digital Progress and Trends Report 2025: Strengthening AI Foundations. Washington, DC: World Bank, 2025.
8. Asian Development Bank. CAREC Digital Strategy 2030. Manila: Asian Development Bank, 2022.
9. UNCTAD. Digital Economy Report 2024: Shaping an Environmentally Sustainable and Inclusive Digital Future. Geneva: United Nations, 2024.
10. OECD. OECD SME and Entrepreneurship Outlook 2023. Paris: OECD Publishing, 2023. https://doi. org/10.1787/342b8564-en.